Pacifisme nu - een werkbare politieke agenda

Voor een pacifist stemt de huidige situatie in de wereld over het algemeen niet vrolijk. Aan de ene kant zien we een ontwikkeling naar een steeds ruimer gedeeld geloof in geweld als middel om onrecht te bestrijden. Aan de andere kant wordt heeft (militair) geweld een nieuwe uitlaatklep gevonden in de bestrijding van terrorisme en 'schurkenstaten'.
In het boek wordt de stand van zaken in de wereld geanalyseerd en wordt een alternatief geschetst. In die alternatieven draait het niet om 'pacifisme vanweg het pacifisme', niet om ritueel herhalen dat oorlog en geweld niet mogen. Veeleer wordt uit de analyses pijnlijk duidelijk dat alternatieven vanuit een pacifistische grondslag de enige mogelijkheid bieden om weg te komen van een gestage ontwikkeling naar een wereld waarin onrechtvaardigheid hand over hand toeneemt, internationale afspraken klakkeloos op zij worden geschoven en de voortgaande technologische ontwikkeling vooral ingezet wordt voor nog meer ongelijkheid en geweld. Dat wil niet zeggen dat doemdenken in het boek overheerst, ook al geeft de realiteit vaak ruim voldoende aanleiding tot pessimisme. Zoals in het slothoofdstuk naar voren komt, blijven er voldoende aangrijpingspunten te vinden voor optimisme, voor de hoop dat onze alternatieven gemeengoed zullen worden, want 'laten we niet vergeten dat er in de samenleving ook andere krachten zijn. Denk aan de miljoenen die nog niet zo lang geleden de straat op gingen tegen de 'Nieuwe Oorlog'. Denk aan de velen die ook nu gewoon doorgaan met zorgtaken in hun eigen omgeving, de verpleging, het onderwijs, de ouderenzorg, het steunen van vluchtelingen, of gewoon in hun tuintje. Ook zij weten dat oorlogvoeren geen goed middel is en geen oplossingen brengt.'

Drie gebieden worden in evenveel hoofdstukken uitgebreid behandeld: internationale (machts)verhoudingen, internationaal recht en technologie. Dit zijn onderwerpen waarbij zich de laatste tien tot vijftien jaar opmerkelijke ontwikkelingen hebben voorgedaan. In elk hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de huidige situatie is, hoe het anders moet en hoe het anders kan. Daarbij worden ook concrete handelingsperspectieven aangereikt. Deze zijn bruikbaar voor zowel individuen als groepen en organisaties.
In de internationale verhoudingen betekende de val van de Muur 15 jaar geleden in eerste instantie dat de hoop op een andere, meer vreedzame wereld toenam. Helaas is deze hoop alleen maar gelogenstraft. In het boek komen nieuwe vijandbeelden, globalisering, nieuw Amerikaans imperialisme en Europees militarisme aan de orde. Het nieuwe vijandbeeld, dat zich met name tegen de islam richt en dat het wereldbeeld van velen bepaalt, moet ontkracht worden. Het leren kennen van de ander speelt daarbij een cruciale rol. Tegenover de huidige globalisering wordt de noodzaak van een rechtvaardiger wereld gezet. Het militarisme van de Verenigde Staten en van Europa vindt een alternatief in diplomatie, conflictpreventie en samenlevingsopbouw. Er zijn al veel (internationale) organisaties te vinden die zich met de ontwikkeling en inzet daarvan bezig houden.
Op het gebied van internationaal recht wordt vooral aandacht geschonken aan de uitholling van burgerrechten en aan de ontwikkeling dat internationale rechtsregels steeds makkelijker opzij geschoven worden als ze een bepaald handelen in de weg staan. Daar tegenover zouden juist een versterking van burgerrechten en betere naleving van het internationaal recht gesteld moeten worden. We moeten daarbij zoeken naar mogelijkheden om dit recht te handhaven zonder naar het heilloze middel van oorlog of ander geweld te grijpen.
Waar het gaat om technologie draait het niet alleen om militaire technologie, zoals wapensystemen, als zodanig, maar ook om de inzet van andersoortige technologie en de invloed daarvan op ons leven en op de samenleving. Er wordt gepleit voor ontwapening, voor ontwikkeling van geweldloze technologie en voor gebruik van technologie op zodanige wijze dat het een bijdrage levert aan een meer vreedzame en rechtvaardige wereld.

De in het boek beschreven ontwikkelingen leiden onvermijdelijk tot de constatering dat het pacifisme meer dan ooit de enige reële keuze is op het gebied van oorlog en vrede: 'We kunnen niet anders zeggen dan dat het beeld niet bemoedigend is. Wat er veranderde, veranderde veelal niet ten goede. [...] Het is een beeld dat we al eens eerder tegen zijn gekomen. Dat is nooit een reden geweest om het bijltje er dan maar bij neer te leggen, en dat zal het dus nu ook niet zijn. [...] Wij menen dat het anders kan en we zullen ervoor blijven strijden dat het anders gaat. Voor ons is er daarbij maar een logische weg, die van het pacifisme.'
De keuze voor het pacifisme wordt uitvoerig uitgelegd, want de afgelopen maanden is eens te meer duidelijk geworden dat deze keuze nogal eens vraagtekens of afkeer oproept. Het idee dat geweldgebruik soms onvermijdelijk is, juist om zaken die we allen voorstaan, zoals bescherming van mensenrechten, vraagt om een ontkrachting die verder gaat dan een enkele principiële afwijzing van oorlog en geweld. De Politieke Werkgroep laat zien dat oorlog geen geschikt middel is voor het bevorderen van mensenrechten en dat juist vanuit het pacifisme een scala aan geweldloze alternatieven voor handen is die hier wel een bijdrage aan kunnen leveren.
Het boek besluit met een pacifistische agenda. Er worden zeven agendapunten geformuleerd, van een duidelijke uitleg van pacifisme tot intelligent gebruik van moderne communicatiemiddelen, waaraan door de vredesbeweging hard gewerkt zal moeten worden om een meer vreedzame en rechtvaardige wereld een stapje dichter bij te brengen. Meer dan genoeg te doen dus voor de komende jaren.